VIÊM GAN B, C: ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH

VIÊM GAN B VÀ C: ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH HIỆU QUẢ

Viêm gan virus là một trong những "sát thủ thầm lặng" gây ra các tổn thương gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan hàng đầu thế giới. Trong đó, viêm gan B (HBV) và viêm gan C (HCV) là hai loại phổ biến và nguy hiểm nhất. Do triệu chứng giai đoạn đầu thường mờ nhạt, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã có biến chứng nặng.

Hiểu rõ đường lây truyền và biện pháp phòng tránh chính là chìa khóa để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

I. Tổng quan về viêm gan B và viêm gan C

Viêm gan B (HBV) và viêm gan C (HCV) là hai nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh gan mãn tính, xơ gan và ung thư gan trên toàn thế giới. Dù có những điểm tương đồng về triệu chứng, hai loại virus này có bản chất và cách điều trị rất khác nhau.

Dưới đây là bảng tổng quan so sánh giúp bạn dễ hình dung:

So sánh Viêm gan B và Viêm gan C

Dù cùng tấn công lá gan, nhưng viêm gan B và C có những đặc điểm khác biệt về tác nhân và khả năng điều trị:

1. Viêm gan B (HBV)

Viêm gan B được coi là "kẻ giết người thầm lặng" vì nhiều người không biết mình mắc bệnh cho đến khi gan bị tổn thương nặng.

• Diễn tiến: Chia làm hai giai đoạn là cấp tính (mới nhiễm) và mãn tính (kéo dài trên 6 tháng).

• Triệu chứng: Vàng da, mệt mỏi, nước tiểu sậm màu, đau hạ sườn phải. Tuy nhiên, đa số người mắc viêm gan B mãn tính không có triệu chứng rõ rệt.

• Điều trị: Mục tiêu chính là ức chế sự nhân lên của virus để ngăn ngừa xơ gan và ung thư gan. Người bệnh thường phải dùng thuốc lâu dài (có khi suốt đời).

2. Viêm gan C (HCV)

Khác với viêm gan B, viêm gan C có tỉ lệ tự đào thải virus rất thấp, đa số sẽ chuyển sang giai đoạn mãn tính.

• Sự nguy hiểm: Virus HCV thường biến đổi liên tục, khiến hệ miễn dịch khó nhận diện, dẫn đến việc chưa có vaccine.

• Triệu chứng: Rất mờ nhạt, thường chỉ được phát hiện tình cờ khi xét nghiệm máu hoặc khi đã có biến chứng xơ gan.

• Điều trị: Đây là một "cuộc cách mạng" y tế. Hiện nay, các loại thuốc uống (DAAs) có thể chữa khỏi viêm gan C trong vòng 3-6 tháng với tỉ lệ thành công trên 95%.

II. Các con đường lây truyền phổ biến

Viêm gan B và C có cơ chế lây lan tương tự nhau, tập trung vào 3 con đường chính:

1. Lây truyền qua đường máu (Quan trọng nhất)

Đây là con đường lây nhiễm trực tiếp và phổ biến nhất qua các tình huống:

• Truyền máu hoặc các chế phẩm từ máu không được sàng lọc an toàn.

• Dùng chung bơm kim tiêm (đặc biệt ở người tiêm chích ma túy).

• Sử dụng chung đồ dùng cá nhân có khả năng dính máu: Dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ cắt móng.

• Thực hiện xăm mình, xỏ khuyên, phun xăm thẩm mỹ tại các cơ sở kém chất lượng, không đảm bảo vô trùng dụng cụ.

• Tai nạn nghề nghiệp ở nhân viên y tế khi tiếp xúc trực tiếp với máu bệnh nhân.

Lưu ý: Virus viêm gan B có sức sống rất bền bỉ ngoài môi trường, do đó nguy cơ lây nhiễm thường cao hơn so với viêm gan C.

2. Lây truyền từ mẹ sang con

• Với viêm gan B: Nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con rất cao, đặc biệt nếu người mẹ có tải lượng virus trong máu cao vào những tháng cuối thai kỳ.

• Với viêm gan C: Tỷ lệ lây truyền thấp hơn đáng kể so với viêm gan B nhưng vẫn có khả năng xảy ra.

3. Lây truyền qua đường tình dục

• Quan hệ tình dục không an toàn, không sử dụng bao cao su với người nhiễm bệnh.

• Nguy cơ tăng cao khi có nhiều bạn tình hoặc đang mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STDs) khác.

Những con đường KHÔNG lây truyền

Để tránh kỳ thị người bệnh, chúng ta cần biết viêm gan B và C không lây qua:

• Ăn uống chung, dùng chung bát đũa.

• Cầm tay, ôm hôn thông thường.

• Ho, hắt hơi.

• Muỗi đốt hoặc côn trùng cắn.

III. Dấu hiệu nhận biết sớm viêm gan B và C

Đa số người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi virus bắt đầu tàn phá tế bào gan, các biểu hiện sau có thể xuất hiện:

• Mệt mỏi kéo dài: Cơ thể uể oải, chán ăn, sợ mỡ.

• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu.

• Thay đổi sắc tố: Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu (như nước trà đặc).

• Đau tức: Cảm giác đau âm ỉ vùng hạ sườn phải (vị trí của gan).

Lời khuyên: Đừng đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám. Tầm soát định kỳ là cách duy nhất để phát hiện bệnh sớm.

IV. Biện pháp phòng tránh và bảo vệ lá gan

1. Tiêm vắc-xin đầy đủ (Đối với viêm gan B)

• Trẻ em: Tiêm mũi đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh và hoàn thành các mũi tiếp theo theo lịch tiêm chủng mở rộng.

• Người lớn: Cần xét nghiệm máu trước khi tiêm. Nếu chưa nhiễm và chưa có kháng thể, cần tiêm đủ phác đồ 3 mũi.

2. Xây dựng lối sống an toàn

• Quan hệ tình dục an toàn: Luôn sử dụng bao cao su và chung thủy một vợ một chồng.

• Không dùng chung vật dụng cá nhân: Tuyệt đối không chia sẻ bàn chải, dao cạo, bấm móng tay với người khác.

• Chọn cơ sở uy tín: Chỉ thực hiện xăm mình, làm đẹp hoặc khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế đảm bảo quy trình vô trùng nghiêm ngặt.

3. Tầm soát định kỳ và điều trị sớm

• Phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm tầm soát HBV để có phương án bảo vệ bé ngay khi chào đời.

• Người đã nhiễm virus cần theo dõi sát sao và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa để ngăn ngừa xơ gan và ung thư gan.

Kết luận

Viêm gan B và C không còn là "bản án tử" nếu chúng ta có kiến thức đúng đắn. Việc phát hiện sớm, quản lý bệnh tốt và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp bạn bảo vệ lá gan khỏe mạnh trọn đời.

Hãy chủ động xét nghiệm ngay hôm nay để bảo vệ chính mình và những người thân yêu!